Książka "Rejs wyklętych" opowiada autentyczne dzieje prawie tysiąca uchodźców, którzy w maju 1939 r. uciekli z nazistowskich Niemiec. W tym czasie niemiecki statek pasażerski „St. Louis” wyruszył z portu w Hamburgu na Kubę. Na jego pokładzie znajdowało się ponad dziewięciuset pasażerów – Żydów, którym udało się dostać zdobyć pozwolenie na wjazd do tego kraju.
Nie dane im było jednak wylądować na pięknej karaibskiej wyspie. Dokumenty wystawione przez ambitnego i chciwego szefa kubańskich służb emigracyjnych okazały się niezgodne z prawem, a ich legalność podważył równie ambitny i nie mniej chciwy kubański prezydent. Po dotarciu do Hawany liniowcowi odmówiono prawa wpłynięcia do portu. Rozpoczęła się długa walka o wysadzenie pasażerów na ląd. Stawka była ogromna. Kapitan statku zdawał sobie sprawę, że dla jego pasażerów powrót do Niemiec oznaczał osadzenie w obozach koncentracyjnych i pewną śmierć. W ratowanie zagrożonych emigrantów zaangażowało się wiele osób, od członków załogi, przez przedstawicieli Jointu – organizacji zajmującej się pomocą Żydom, na politykach skończywszy.
Negocjacje o prawo do wjazdu pasażerów „St. Louis” na Kubę szły bardzo opornie. Przez chwilę wydawało się, że uda się je zakończyć sukcesem. Nadzieje te okazały się jednak płonne i „St. Louis” musiał ostatecznie opuścić wody terytorialne karaibskiego państewka. Również Stany Zjednoczone odmówiły prawa wstępu zrozpaczonym uchodźcom, zasłaniając się obowiązującymi przepisami. Kapitan niemieckiego liniowca, od początku bardzo zaangażowany w pomoc uchodźcom, musiał skierować swą jednostkę ku Europie. Podczas rejsu powrotnego grupa zdesperowanych pasażerów chciała porwać statek, aby pokazać światu, w jak ciężkim znaleźli się położeniu. Próba ta zakończyła się klęską. Ostatecznie jednak Żydzi nie wrócili do nazistowskich Niemiec. Ich sprawa stała się głośna dzięki zaangażowaniu wielu osób i rozpętaniu „burzy” w prasie. Poruszona ich sytuacją społeczność międzynarodowa zdecydowała się pomóc. Uchodźców przyjęły Wielka Brytania, Francja, Belgia i Holandia.
Omawiana książka należy do coraz bardziej popularnego nurtu historycznych fabularyzowanych monografii dokumentalnych. Autorzy przy pisaniu jej skorzystali z wielu różnorodnych źródeł, z których najważniejsze to ocalałe pamiętniki z podróży i relacje osób uczestniczących w rejsie, którym udało się przetrwać piekło II wojny światowej (nie tylko pasażerów, ale również niemieckich członków załogi liniowca „St. Louis”).
Książka jest znakomicie napisana. Czyta się ją naprawdę jednym tchem i trudno się od niej oderwać choć na chwilę. Podczas lektury przeżywa razem z pasażerami najpierw radość, potem ogromne rozczarowanie, wreszcie rozpacz, bunt i powtórną radość, gdy okazuje się, że kilka państw europejskich przyjmie ich na swoje terytoria. Warto ją przeczytać z wielu powodów. Przede wszystkim chyba jednak po to, aby się przekonać, że w przededniu II wojny światowej byli w Niemczech ludzie, którzy, kierując się różnymi powodami – poczuciem przyzwoitości, przyjaźnią, współczuciem, obowiązkiem – zdecydowali bezinteresownie pomóc grupie prawie tysiąca żydowskich uchodźców.
G. Thomas, M. Morgan-Witts, Rejs wyklętych, Zakrzewo 2010.
